Reprezentacyjny żyrandol naftowo-świecowy z mechanizmem opuszczania

Pochodzenie: Europa, producent nieustalony
Datowanie: Ostatnia ćwierć XIX wieku, prawdopodobnie około 1880–1900
Styl / klasyfikacja: Reprezentacyjna wisząca lampa naftowa z dziewięcioma świecznikami i mechanizmem regulacji wysokości
Materiały: Odlewane stopy miedzi i inne metale dekoracyjne, szkło opalowe, szkło bezbarwne, szkło szlifowane lub kryształowe, stal i tekstylne knoty

02 · FACTS

Fakty

Obiekt jest dużym, reprezentacyjnym żyrandolem łączącym centralną lampę naftową z dziewięcioma świecznikami. Centralny układ naftowy obejmuje bezbarwny szklany zbiornik, palnik dwuknotowy oznaczony „Hinks No. 2 Duplex”, wysoki cylinder oraz rozległy klosz z białego szkła opalowego osadzony w metalowej obręczy. Z wielobocznego, urnowego korpusu wychodzą promieniście trzy główne ramiona rozmieszczone w równych odstępach. Każde z nich stanowi osobny, ażurowy odlew dekorowany wolutami, ornamentem roślinnym oraz figurą młodego muzykującego putta. Do każdego głównego ramienia zamocowano dwa dodatkowe odlewy: element niosący dwa boczne świeczniki oraz oddzielny element środkowego świecznika. Wszystkie trzy części jednego modułu połączono mechanicznie jedną śrubą z ozdobną główką. Konstrukcja obejmuje zatem trzy moduły po trzy świeczniki, łącznie dziewięć miejsc na świece. Świeczniki wyposażono w żłobkowane metalowe kielichy, dekoracyjne talerzyki oraz kwiatowe bobèches ze szkła formowanego. Pod nimi zawieszono szlifowane pryzmaty o wydłużonych, lancetowatych kształtach, uzupełnione mniejszymi fasetowanymi elementami. Żyrandol zachował rozbudowany mechanizm podnoszenia i opuszczania, obejmujący dekoracyjną rozetę sufitową, trzy ciągi zawieszenia, ozdobne łączniki, łańcuchy oraz dużą jajowatą przeciwwagę. Na dostępnych elementach metalowych nie zidentyfikowano oznaczenia producenta całego obiektu.

03 · CONCLUSIONS

Wnioski

Rozbudowana skala, dziewięcioświecznikowa konstrukcja i wysokowydajna centralna lampa naftowa wskazują, że obiekt przeznaczono do oświetlania dużego, reprezentacyjnego wnętrza. Nie był to model użytkowy przeznaczony do niewielkiego pomieszczenia, lecz kosztowna oprawa salonowa lub pałacowa. Modułowa budowa ramion świadczy o świadomym podziale skomplikowanej konstrukcji na osobno odlewane elementy. Umożliwiało to dokładniejsze wykonanie ornamentu, łatwiejszy montaż oraz wymianę albo naprawę uszkodzonej części bez konieczności zastępowania całego zespołu ramienia. Mechanizm opuszczania pozwalał obniżyć ciężką lampę w celu napełnienia zbiornika, regulacji knotów, zapalenia, czyszczenia szkła i obsługi świec. Obecność palnika Hinks No. 2 Duplex potwierdza zastosowanie wydajnego, dwuknotowego systemu oświetlenia naftowego, lecz nie dowodzi, że firma Hinks wyprodukowała cały żyrandol. Język dekoracyjny należy do późnego historyzmu. Monumentalny korpus, putta i bogactwo odlewów mają charakter neobarokowy, kartuszowy podział powierzchni i architektoniczna symetria wykazują wpływy neorenesansu, natomiast drobne woluty i płynne linie ramion wprowadzają elementy neorokokowe.

04 · HYPOTHESES

Hipotezy

Najbardziej prawdopodobne jest wykonanie żyrandola w ostatniej ćwierci XIX wieku, orientacyjnie około 1880–1900. Palnik Hinks Duplex wyznacza najwcześniejszą możliwą granicę dla obecnej konfiguracji lampy, lecz mógł być elementem importowanym albo wymienionym podczas użytkowania. Całość mogła powstać w manufakturze północno- lub środkowoeuropejskiej korzystającej z angielskiego palnika. Rozbudowany historyzujący ornament wykazuje wpływy międzynarodowe i nie pozwala obecnie na pewne przypisanie obiektu do Szwecji, Wielkiej Brytanii, Francji, Niemiec ani Austrii. Zgodność stylistyczna rozety, przeciwwagi, zawiesi i korpusu sugeruje, że mechanizm opuszczania należał do pierwotnej koncepcji żyrandola. Nie można natomiast bez dalszych badań potwierdzić, że wszystkie szklane bobèches, zawieszki kryształowe, cylinder i klosz pochodzą z pierwotnego wyposażenia.

Renowacja

completed

29 lipca 2024

Rekonstrukcja brakujących zespołów i przywrócenie funkcji użytkowej

Lampa została zakupiona w stanie znacznie zdekompletowanym. Brakowało jednego z trzech głównych ramion, zbiornika na naftę, palnika, klosza opalowego, szklanego komina oraz znacznej części mechanizmu podnoszenia i opuszczania. Zachowana konstrukcja była zabrudzona i wymagała dokładnego przeglądu, czyszczenia oraz ponownego zestawienia. Proces kompletowania trwał około trzech lat. Brakujące elementy pozyskiwano stopniowo na targach staroci oraz za pośrednictwem portali aukcyjnych. Dobierano oryginalne części z epoki, odpowiadające typologii, wymiarom i charakterowi technicznemu lampy. Uzupełniono brakujące ramię, zbiornik naftowy, palnik Hinks No. 2 Duplex, klosz, komin oraz elementy systemu zawieszenia i regulacji wysokości. Konstrukcję oczyszczono, sprawdzono pod względem mechanicznym i ponownie zmontowano. Uzupełniono również brakujące elementy dekoracyjne i użytkowe niezbędne do prawidłowego działania lampy. Prace prowadzono z zachowaniem widocznych śladów wieku oraz bez dążenia do nadmiernego ujednolicenia powierzchni historycznych części. Obiekt znajduje się obecnie w stanie użytkowym i działającym. Centralna lampa naftowa oraz mechanizm zawieszenia mogą pełnić swoją funkcję, a dziewięć świeczników jest ponownie użytkowych. Mimo szerokiego zakresu uzupełnień lampa nadal nie stanowi idealnie jednorodnego, w pełni potwierdzonego kompletu pierwotnego. Część elementów pochodzi z innych historycznych opraw o odpowiednim typie i okresie, dlatego obecny stan należy określić jako funkcjonalną rekonstrukcję konserwatorską opartą na oryginalnych częściach z epoki.

Wykonawca: MINA KRISTALLKRONOR